Dankt de stad haar naam aan de rivier de Maas, de precieze ligging dan toch aan
de berg. Haar Latijnse benaming is
Mosae Trajectum: oversteekplaats aan de Maas, op de plaats waar Maasvlakte en Jekerdal zich
verenigen, aan het eind van de heuvelrug, een natuurlijke route over de rivier.
Er zijn aanwijzingen dat er prehistorische mensen hebben geleefd in de regio en
men kan hier ook de oudste bewoning van het Nederlandse gebied zoeken. In de
Romeinse tijd was de stad een knooppunt van wegen. Na de Romeinen heersten de
Teutoonse stammen en in de middeleeuwen was Maastricht een centrum voor het
christenlijk leven. De stad heeft meer dan twintig belegeringen moeten
doorstaan.
Was het de Hertog van Parma die de Spaanse troepen aanvoerde (1579), Frederik
Hendrik de Prins van Oranje moest de stad weer met geweld bevrijden (1632) van
het Spaanse juk en Louis XIV ging de Fransen voor in de belegering van 1672. De
Staten van Holland besloten een fort te bouwen op de berg. 1748, toen kwamen de
Fransen opnieuw. Het inmiddels aangelegde Fort St. Pieter bood goed weerstand.
De Franse militaire belangstelling, ook voor de grotten, was groot.